Zomereczeem paard? Stappenplan voor jeuk en huidproblemen

Waarom zomereczeem geen echte diagnose is

Jeuk kan door veel factoren ontstaan. Natuurlijk denken we aan insecten (knutten, muggen), maar als onderliggende oorzaak spelen vaak factoren zoals stofwisselingsproblemen, voeding, stress, gifstoffen en zelfs de start als veulen spelen mee.

De jeukdrempel bij paarden

Jeuk ontstaat door een optelsom van prikkels die samen de jeukdrempel overschrijden. Denk aan een rij dominosteentjes: elk steentje is een prikkel (voeding, stress, insectenbeten). Bij steentje X valt de balans om en ontstaat jeuk. Bij het ene paard gebeurt dat bij steentje 1, bij de ander pas bij steentje 10.

Dat verschil zit in de blauwdruk waarmee een paard geboren wordt: erfelijke aanleg, de gezondheid van de moeder tijdens de dracht en de omstandigheden in de eerste levensmaanden. Dit bepaalt hoe breed of smal de “evenwichtsbalk” is. Hoe smaller die balk, hoe minder prikkels nodig zijn om de jeukdrempel te bereiken.

Mogelijke jeukfactoren

• Voeding: allergieën/intoleranties, te veel suikers/eiwitten, tekorten aan micronutriënten, etc, etc.
• Stofwisselingsverstoringen: insuline/glucose, pH (verzuring), dysbiose, laaggradige ontsteking
• Problemen met afvoer van afvalstoffen
• Gifstoffen (o.a. landbouwgif, maar ook luchtvervuiling, medicatie, etc)
• Stress en/of hormonale disbalansen
• Kwaliteit van de huid en slijmvliezen (barrièrefunctie)
• Huisvesting
• Microklimaat op de huid
• Insectenbeten (knutten/muggen/stekende insecten)
• Secundaire huidinfecties
• Temperatuur en luchtvochtigheid
• Genetische aanleg
• De start als veulen (al vanaf in de baarmoeder)

Stappenplan bij zomereczeem en jeuk

Jeuk oplossen varieert van een eenvoudige peuterpuzzel tot een lastige breinbreker. Niet elke puzzel is volledig oplosbaar, maar je kunt vaak sowieso veel verbeteren.

1. Sluit parasieten en infecties uit

Een vergeten eerste stap is het uitsluiten van “beestjes”, oftewel ectoparasieten. Luizen zijn soms met het blote oog zichtbaar, mijten alleen onder de microscoop. Ook schimmels en ectoparasieten zoals kippenbloedluis kunnen hevige jeuk geven.

Gevoeligheid verschilt per paard en hangt samen met de immuunstatus en de infectiedruk in de omgeving.

2. Geef de jeuk een cijfer

Gebruik een schaal van 1 tot 10 om objectief vooruitgang of verslechtering te volgen. Voor de één is wat geschuurde manen al heftig, voor de ander pas open huidplekken. Paarden hebben een andere relatie tot hun huid dan wij. Schuren, knabbelen, etc. is heel normaal gedrag. Het wordt pas problematisch als het obsessief of auto mutilerend (= de huid en grote delen van manen staart kapot) wordt.

3. Doe een grondige analyse

Breng alle mogelijke factoren systematisch in kaart (anamnese). Geen aannames, wel structuur. Dit is de basis zoals ik hem van de dermatologen waarmee ik heb gewerkt heb geleerd en is de gouden basis van mijn adviezen op maat.

4. Bescherm de huid

Gebruik een goed passende eczeemdeken en eventueel een hoofdkap, met name in de schemer. Liever niet 24/7: de huid moet kunnen ademen en zonlicht kunne absorberen.

Beschermende maatregelen zijn vaak noodzakelijk, maar kunnen ook veel kwaad doen. Want een niet passende deken kan veel (onzichtbare) schade aanrichten en onder vuile, niet ademende stof kan heel gemakkelijk een secundaire huidinfectie ontstaan.

Toegang tot een schuilstal kan ook een hele fijne optie zijn. Of op stal tijdens de schemerperiodes, al ben ik geen fan van te lang/ teveel op stal.

5. Let op secundaire huidinfecties

Dit houd kort samengevat in dat normale huidbacteriën en gisten kunnen gaan overgroeien. Normaliter is de flora (het microbioom) op de huid heel divers, echter bij een infectie gaat een soort overgroeien tov de rest. Dit op zichzelf kan jeuk geven, maar ook de afbraakproducten van deze flora kunnen ook jeuk geven.

Daarbij kan deze verstoorde balans de weerstand enorm verlagen, waardoor echt schadelijke flora meer kans krijgen. En de barrièrefunctie van de huid kan hieraan te kosten gaan, dit kun je soms bijvoorbeeld zien aan het ontstaan van veel schilfers en een zeer droge huid.

6. Verzorg de huid bewust

Niet te veel, niet te weinig, en met middelen die de huid écht ondersteunen. Een verkeerde aanpak kan de balans juist verslechteren.
Lees meer in mijn artikel over huidverzorging bij paarden.

7. Elimineer oorzaakfactoren

Kijk kritisch naar voeding, stress en leefomgeving.

Te veel: suikers/zetmeel, fructaan, te zuur (gefermenteerd) ruwvoer zoals voordroog of kuil, omega-6, gluten, verkeerde vezels, schimmels, (onnatuurlijke) eiwitten, ultra-bewerkte voeding.

Te weinig: diversiteit, omega-3, fytonutriënten, mineralen (o.a. zink, zwavel), vitamine E en D, goede eiwitten, hooi met passende waardes.

Let ook op chronische stress, weinig ontspanning of juist uitdaging en onvoldoende beweging. Gifstoffen (zoals regelmatig landbouwgif) zijn vaak een grote trigger.

8 & 9. Ondersteun darmflora en stofwisseling

Revitaliseer de darmflora en ondersteun de stofwisseling gericht. Dit is maatwerk; wat voor paard A werkt, doet soms niets voor paard B. Deskundige (ervaren!) begeleiding maakt hier vaak het verschil.

10. Behoud de balans

Is de jeuk verminderd? Houd het vast met bewuste keuzes in voeding, huisvesting en verzorging.

Waarom lukt het soms niet?

1. Het stappenplan wordt niet volledig toegepast. Vaak slaat men stappen uit praktische overwegingen over en grijpt direct naar supplementen. Soms is dat een gouden greep, maar meestal blijft de onderliggende oorzaak doorspelen.
2. De epigenetische blauwdruk. Sommige paarden zijn erfelijk belast of kregen tijdens dracht/veulenperiode geen ideale start. Hun evenwichtsbalk is smal, waardoor weinig prikkels al genoeg zijn voor het ontstaan van jeuk.

De rol van darmflora en de start als veulen

Een veulen wordt steriel geboren en bouwt in de eerste maanden zijn darmflora op door te proeven en mest van kuddegenoten te eten. Zijn de omstandigheden niet optimaal, dan kan dat langdurig invloed hebben op weerstand en gevoeligheid.